Filannoon mootummaa keessatti adeemsifamu mootummaa fi ummata gidduutti walitti dhufeenya dimokiraasii cimsuuf shoora guddaa qaba. Haa ta’u malee, yeroo hedduu filannoon yeroo wal-dhabdee siyaasaa, nageenyaa fi mootummaa waliin walitti bu’iinsi jiru keessatti gaggeeffamu qormaata hedduu keessa darba. Haala kana keessatti ibsi yeroo dhihoo kana bahe, kan (WBO) uggura geejjibaa filannoo gufachiisuuf labsee ture kaase jechuun ibsame, xiyyeeffannoo mootummaa, mootummaa naannolee, mootummaa federaalaa fi uummata bal’aa harkiseera.

WBO Maali?

jechuun mootummaa waliin yeroo dheeraa walitti bu’iinsa siyaasaa fi waraanaa keessa ture keessaa tokko dha. Dhaabbatichi mootummaa irratti komii siyaasaa fi mirga uummata Oromoo ilaalchisee gaaffilee adda addaa dhiyeessaa tureera. WBO’n yeroo adda addaatti mootummaa waliin marii nageenyaa gaggeessuuf carraa uumame keessaa hirmaateera jechuun gabaasni adda addaa ni agarsiisa.

Waggoota darban keessatti walitti bu’iinsi mootummaa fi WBO gidduutti mudate sababa nageenyaa, diinagdee fi hawaasummaa irratti dhiibbaa guddaa geessiseera. Keessumaa naannolee Oromiyaa keessatti jiraattonni baay’een rakkoo nageenyaa, sochii geejjibaa gufachuu fi hojii daldalaa irratti rakkoo mudate keessa turaniiru.

1780504154999

Uggurri Geejjibaa Maal Jechuudha?

Uggurri geejjibaa jechuun sochii konkolaataa, fe’umsa daldalaa fi geejjiba uummataa daangessuu ykn dhaabuudha. Tarkaanfiin akkanaa yeroo baay’ee mootummaa irratti dhiibbaa siyaasaa uumuu, yaada uummataa ibsuu ykn hojii mootummaa tokko mormuuf ni fayyada.

Yeroo uggurri geejjibaa labsamu:

  • Sochiin konkolaattotaa ni hir’ata.
  • Daldalli ni gufata.
  • Gatiin meeshaalee ni dabala.
  • Ummanni rakkoo imalaa ni mudata.
  • Tajaajilli mootummaa tokko tokko ni danqama.

Kanaaf, uggurri geejjibaa yeroo baay’ee hawaasa irratti dhiibbaa bal’aa qabaachuu danda’a.

Sababa Uggurri Kun Labsame

Akka ibsa mootummaa fi qaamolee siyaasaa adda addaa irraa hubatamutti, uggurri geejjibaa kun filannoo mootummaa gufachiisuuf akka labsame himameera. Filannoon yeroo gaggeeffamu keessatti hojii mootummaa, geejjiba meeshaalee filannoo, hojjettoota filannoo fi sochii uummataa irratti dhiibbaa geessisuu danda’a jechuun yaaddoon ka’eera.

Garuu yeroo dheeraaf uggurri kun itti fufe keessatti hawaasni rakkoo hedduu keessa gale jechuun gabaasni adda addaa ni mul’isu. Daldaltoonni, qonnaan bultoonni fi imaltoonni rakkoo adda addaa mudachaa turan.

Maaliif Uggurri Kaafame?

Akka odeeffannoowwan ba’anitti, WBO’n uggura geejjibaa labsame akka kaase beeksiseera. Murteen kun sababoota adda addaa irraa kan madde ta’uu danda’a.

Sababoonni keessaa muraasni:

1. Rakkoo Ummata Irraa Geessisu Hir’isuuf

Yeroo uggurri geejjibaa turu, namoonni hojii isaanii guyyaa guyyaan irratti hirkatan rakkoo guddaa keessa galu. Qonnaan bultoonni oomisha isaanii gabaaf dhiyeessuu hin danda’an. Daldaltoonni meeshaa geejjibsiisuu irratti rakkoo mudatu.

2. Haala Nageenyaa Fooyyessuuf

Sochiin geejjibaa idileetti deebi’uun hawaasa keessatti tasgabbii uumuu danda’a. Kunis mootummaa, uummataa fi qaamolee siyaasaa gidduutti wal amantaa cimsuuf gumaacha qaba.

3. Marii Nageenyaa Jajjabeessuuf

Yeroo walitti bu’iinsi jiru keessatti tarkaanfiileen nageenyaa fi marii deeggaran fudhataman furmaata waaraa argamsiisuuf karaa saaquu danda’u.

Dhiibbaa Murteen Kun Qabaachuu Danda’u

Uggura geejjibaa kaasu jechuun qofa rakkoon hundi furame jechuu miti. Garuu tarkaanfii mootummaa fi qaamolee hidhatanii gidduutti wal hubannoo uumuuf gargaarsa ta’uu danda’a.

Faayidaaleen isaa:

  • Geejjibni idileetti deebi’a.
  • Daldalli ni fooyya’a.
  • Gatiin meeshaalee tasgabbaa’uu danda’a.
  • Sochiin uummataa ni salphata.
  • Qonnaan bultoonni oomisha isaanii gabaa geessuu danda’u.
  • Tajaajilli mootummaa ni saffisa.

Ummanni Maal Eega?

Ummanni yeroo dheeraa walitti bu’iinsa keessa ture wantoota muraasa eega:

  • Nageenya waaraa
  • Daldala bilisaa
  • Geejjiba nagaa
  • Hojii mootummaa tasgabbaa’aa
  • Marii siyaasaa bu’a qabeessa

Namoonni hedduun furmaata waraanaa caalaa marii fi waliigaltee siyaasaa akka filatan yeroo baay’ee ibsaa turaniiru.

1780504276001

Gahee Nageenyaa fi Tasgabbii

Nageenyi bu’uura misoomaa fi guddina biyyaati. Yeroo nageenyi jiru:

  • Invastimantiin ni guddata.
  • Hojii uumamu ni dabala.
  • Barnootni ni fooyya’a.
  • Tajaajilli fayyaa ni babal’ata.
  • Jireenyi hawaasaa ni tasgabbaa’a.

Kanaaf qaamoleen siyaasaa hundi nageenya waaraa fi furmaata marii irratti hundaa’e barbaaduun murteessaa dha.

Xumura

Murteen Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) uggura geejjibaa filannoo gufachiisuuf labsame kaasuuf beeksise jedhu, dhimma siyaasaa fi nageenyaa irratti xiyyeeffannoo guddaa argate keessaa tokko dha. Tarkaanfiin kun sochii uummataa, daldalaa fi geejjibaa irratti dhiibbaa ture hir’isuu keessatti shoora qabaachuu danda’a.

Fuuldurattis mootummaa, qaamolee siyaasaa, mootummaa naannoo fi uummanni waliigaltee, marii fi nageenya irratti hojjechuun furmaata waaraa argamsiisuu danda’a. Nageenyi yeroo dheeraa mootummaa qofaan osoo hin taane, hirmaannaa uummataa, wal hubannoo fi kabaja mirgaa irratti hundaa’a. Kanaafis hawaasni hundi hojii nageenya fi tasgabbii cimsu keessatti gahee isaa bahuun barbaachisaa dha.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *